تفسیر آیهٔ ۱۲۶ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «وَ مٰا جَعَلَهُ اللّٰهُ إِلاّٰ بُشْريٰ لَكُمْ» («و خدا آن را جز مژده‌ای برای شما قرار نداد...»). ضمیر [در «جَعَلَهُ»] به امداد بازمی‌گردد. و واژهٔ «عند» ظرفی است که معنای حضور را می‌رساند؛ این واژه در آغاز در نزدیکی و حضور مکانی که ویژهٔ اجسام است به کار می‌رفت، سپس دایرهٔ کاربرد آن گسترش یافت و در نزدیکی زمانی، و پس از آن در مطلق نزدیکی و حضور معنوی به هر صورتی که باشد به کار رفت؛ و در قرآن نیز در وجوه گوناگون استعمال شده است.

آنچه این کلمه [«عند»] در این جایگاه افاده می‌کند—یعنی در عبارت «وَ مَا النَّصْرُ إِلاّٰ مِنْ عِنْدِ اللّٰهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ» (و پیروزی جز از سوی خدای شکست‌ناپذیر سنجیده‌کار نیست)، با توجه به پیش از آن یعنی «وَ مٰا جَعَلَهُ اللّٰهُ إِلاّٰ بُشْرىٰ لَكُمْ وَ لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ» (و خدا آن را جز مژده‌ای برای شما و برای آن‌که دل‌هایتان با آن آرام گیرد قرار نداد)—همان مقام ربوبی است که هر کار و فرمانی به او پایان می‌یابد، و هیچ سببی جایگزین او نمی‌شود و بدون او استقلال ندارد. بنابراین معنا این است: فرشتگان یاری‌رسان هیچ سهمی از کارِ پیروزی ندارند، بلکه اسباب ظاهری هستند که برای شما مژده و آرامش دل به ارمغان می‌آورند؛ و حقیقتِ پیروزی تنها از سوی خدای پاک و منزه است و هیچ چیزی بی‌نیازکننده از او نیست؛ و اوست خدایی که هر امری به او منتهی می‌گردد؛ آن شکست‌ناپذیری که هرگز مغلوب نمی‌شود و سنجیده‌کاری که نادانی در کارش راه ندارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۲۱ تا ۱۲۹ با هم

و از جمله اینکه در این روایت آمده خداوند فرشته‌ای را فرستاد و او جگر حمزه را برداشت و به جای خودش بازگرداند؛ و این نکته در بیشتر روایات نیامده است. ادامه در متن کامل

و در روایات اصحاب ما و دیگران آمده است که پیامبر خدا (ص) در آن روز پیشانی‌اش شکافت، دندان رباعیه‌اش (دندان میان دندانِ پیشین و نیش) شکست، و دندان ثنیه‌اش (دندان پیشین) آسیب دید؛ این را مُغیره روایت کرده است. ادامه در متن کامل

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن‌اسحاق، عبد بن حمید، ابن‌جریر و ابن‌منذر از ابن‌شهاب، محمد بن یحیی بن حبان، عاصم بن عمرو بن قتاده، حُصَین بن عبد الرحمن بن عمرو بن سعد بن معاذ و دیگران روایت کرده‌اند که هر یک بخشی از ماجرای روز احد را بازگو کرده‌اند. ادامه در متن کامل

آنان گفتند: هنگامی که قریش — یا آنان که در روز بدر از کافران قریش آسیب دیدند — شکست خوردند و گریختگانشان به مکه بازگشتند و ابوسفیان نیز با کاروانش بازگشت، عبدالله بن ابی‌ربیعه، عکرمه بن ابی‌جهل و صفوان بن امیه با گروهی از مردان قریش که پدران، پسران و برادرانشان در بدر کشته شده بودند، نزد ابوسفیان بن حرب و دیگر قریشیانی که در آن کاروان کالای بازرگانی داشتند رفتند و گفتند: «ای گروه قریش، همانا محمد به شما داغ زد و برگزیدگانتان را کشت؛ پس با این دارایی‌ها ما را در نبرد با او یاری دهید تا شاید بتوانیم انتقام کشته‌شدگانمان را از او بگیریم.» آنان چنین کردند و قریش برای جنگ با پیامبر خدا (ص) هم‌پیمان شدند و با تمام توان، تجهیزات و نفرات خود بیرون آمدند. ادامه در متن کامل

هنگامی که پیامبر خدا (ص) و مسلمانان خبر یافتند که مشرکان در آنجا اردو زده‌اند، پیامبر خدا (ص) فرمود: «من در خواب دیدم که گاوهایی ذبح می‌شوند، و در نوک شمشیرم شکستی دیدم، و دیدم که دستم را در زرهی استوار فرو برده‌ام که آن را به مدینه تعبیر کردم؛ پس اگر نظر شما این است در مدینه بمانید و آنان را در همان‌جا که فرود… ادامه در متن کامل

و قریش در روز چهارشنبه در جایگاه خود در احد فرود آمدند و آن روز، روز پنج‌شنبه و روز جمعه را در آنجا سپری کردند. ادامه در متن کامل

و نظر عبدالله بن ابی با نظر پیامبر خدا (ص) یکی بود و نظرش در این باره بر این بود که به سوی آنان بیرون نروند، و پیامبر خدا (ص) نیز بیرون رفتن از مدینه را ناخوش می‌داشت. ادامه در متن کامل

پس پیامبر خدا با هزار تن از یارانش بیرون رفت؛ تا آنکه چون به «شَوط» میان مدینه و احد رسیدند، عبدالله بن ابی با یک‌سومِ مردم از او برگشت [و جدا شد]. ادامه در متن کامل

و پیامبر خدا (ص) عبدالله بن جُبَیر را فرماندهٔ تیراندازان کرد — که پنجاه مرد بودند — و فرمود: «با تیراندازی، کوه را از [پیشرویِ دشمن بر ضد] ما پاسداری کن تا از پشت سر بر ما درنیایند؛ چه جنگ به زیان ما باشد و چه به سود ما، تو در جای خود بمان تا از سوی تو بر ما دست نیابند.» و پیامبر خدا (ص) دو زره روی هم پوشید. ادامه در متن کامل