تفسیر آیهٔ ۲۵ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن فرعون که گفت: « قٰالَ لِمَنْ حَوْلَهُ أَ لاٰ تَسْتَمِعُونَ » (به اطرافیانش گفت: آیا گوش نمی‌سپارید؟)، یعنی آیا به آنچه موسی می‌گوید گوش فرانمی‌دهید؟ این پرسش برای برانگیختن شگفتی است؛ فرعون می‌خواست درباریان گوش فرا دهند تا از سخن موسی در شگفت شوند، چراکه او ادعای رسالت از جانب پروردگار عالمیان را دارد، اما هنگامی که از او پرسیده می‌شود پروردگار عالمیان کیست و چیست، همان سخن را دوباره تکرار می‌کند و بر آنچه در آغاز گفته بود چیزی نمی‌افزاید.

این رفتار فرعون، نوعی فریب‌کاری و مغالطه در برابر اطرافیانش بود تا حقیقتی را که از کلام موسی (ع) آشکار شده بود بپوشاند؛ زیرا موسی (ع) در واقع فرموده بود: همهٔ عالمیان، با یگانگیِ تدبیری که اهل یقین در آن‌ها می‌بینند، نشان می‌دهند که پروردگار و مدبّری یگانه دارند و او همان کسی است که تو درباره‌اش از من می‌پرسی؛ اما فرعون سخن موسی را این‌گونه جلوه می‌داد که او می‌گوید: «من فرستادهٔ پروردگار عالمیانم»، و هنگامی که از او می‌پرسم «پروردگار عالمیان چیست؟»، پاسخ می‌دهد: «او همان پروردگار عالمیان است!».

با آنچه گذشت، نادرستیِ سخن مفسران در تفسیر این شگفتیِ [فرعون] نیز آشکار می‌شود؛ آنجا که گفته‌اند مراد او این بود که: «من از ذات پرسیدم و او با صفت پاسخ داد». زیرا همان‌طور که بیان شد، پرسش فرعون در حقیقت از ذات به اعتبار صفتش بود، و موسی نیز ذات را با وصف تفسیر نکرد، بلکه تنها سخن خود یعنی «رَبُّ الْعٰالَمِينَ» را به عبارت « رَبُّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » تغییر داد و بار دوم تعبیر « اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ » را به‌جای کلام نخستینش نهاد؛

یعنی به‌جای « اَلْعٰالَمِينَ »، تا گویی اشاره کند که فرعون معنای «عالمیان» را نفهمیده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۲۳ تا ۲۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ فِرْعَوْنُ وَ مٰا رَبُّ الْعٰالَمِينَ » تا «مِنَ الْمَسْجُونِينَ» (شعراء: ۲۳-۲۹). ادامه در متن کامل

و روشن شدنِ مقصود از این آیات، متوقف بر یادآوریِ اصول عقاید بت‌پرستی در مسئلهٔ پروردگاری (ربوبیت) است، که در خلال مباحث گذشتهٔ این کتاب، بارها به آن اشاره شد. ادامه در متن کامل