تفسیر آیهٔ ۲۰ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ شَجَرَهً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنٰاءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ » (و درختی که از طور سینا بیرون می‌آید؛ درختی که روغن و خورش برای خورندگان می‌رویاند). این عبارت به « جَنّٰاتٍ » عطف شده است؛ یعنی: و با آن آب برای شما درختی در طور سینا پدید آوردیم. مقصود از آن، درخت زیتون است که در طور سینا بسیار می‌روید. و اینکه فرمود: « تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ »، یعنی میوه‌ای به بار می‌آورد که در آن چربی است و آن همان روغن زیتون است؛ از این رو گویی خودِ درخت همراه با روغن می‌روید. و سخن خداوند: « وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ » یعنی و با خورش برای خورندگان می‌روید. «صِبْغ» (با کسرهٔ صاد و سکون باء) همان نان‌خورش است که با نان خورده می‌شود. و اگر به درخت زیتون به صورت ویژه اشاره شده، به دلیل ویژگی‌های شگفت‌انگیز آن است؛ و معنای آیه روشن است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی دربارهٔ «قوله عز و جل وَ شَجَرَهً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْنٰاءَ-تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ » (سخن خدای عزّوجلّ که: و درختی که از طور سینا بیرون می‌آید؛ درختی که روغن و خورش برای خورندگان می‌رویاند) آمده است: «قَالَ: شَجَرَةُ الزَّيْتُونِ، وَ هُوَ مَثَلُ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مَثَلُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ (ع)-فَالطُّورُ الْجَبَلُ وَ سَيْنَاءُ الشَّجَرَةُ» (فرمود: مقصود درخت زیتون است، و این مَثَلی برای پیامبر خدا (ص) و مَثَلی برای امیرالمؤمنین (ع) است؛ پس طورْ همان کوه، و سینا همان درخت است).

و در کتاب «مجمع‌البیان» دربارهٔ آیهٔ « تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ » (روغن و خورش برای خورندگان می‌رویاند) آمده است: از پیامبر (ص) روایت شده که فرمود:

«الزَّيْتُ شَجَرَةٌ مُبَارَكَةٌ فَائْتَدِمُوا مِنْهُ وَ ادَّهِنُوا» (زیتون درختی بابرکت است؛ پس از آن نان‌خورش بسازید و با آن روغن‌مالی کنید).