تفسیر آیهٔ ۴۴ سورهٔ حج

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و نفرمود «قوم موسی»؛ زیرا قوم او بنی‌اسرائیل بودند که به او ایمان آورده بودند، و تنها فرعون و قومش او را تکذیب کردند.

و این سخن پروردگار: «فَأَمْلَيْتُ لِلْكٰافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كٰانَ نَكِيرِ »؛ «املاء» به معنای مهلت دادن و به تأخیر انداختن اَجَل است، و «نکیر» یعنی انکار و کیفر دادن؛ و معنا چنین است: پس به کافرانی که پیامبرانشان را تکذیب کردند، از میان همین امت‌ها مهلت دادم، سپس آنان را به قهر فروگرفتم — که کنایه از مجازات و عذاب است —؛ پس انکار و مجازات من در برابر تکذیب و کفرشان چگونه بود؟ و این تعبیر، کنایه از اوج خشم و شدتِ مؤاخذه و کیفر الهی است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۲ تا ۴۴ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ -إلي قوله- فَكَيْفَ كٰانَ نَكِيرِ »؛ در این سخن، دلداری و تسلیتی به پیامبر (ص) داده شده است که تکذیب قومت نسبت به تو پدیده‌ای بی‌سابقه نیست، چراکه پیش از آنان نیز امت‌ها پیامبرانشان را تکذیب کردند؛ و همچنین هشداری است برای تکذیب‌کنندگان با یادآوری فرجام امت‌های پیشین که همگی با عذاب الهی نابود شدند.

و خداوند از میان آن امت‌ها، قوم نوح، عاد (قوم هود)، ثمود (قوم صالح)، قوم ابراهیم، قوم لوط و اصحاب مَدین (قوم شعیب) را نام برده و از تکذیبِ موسی نیز یاد کرده است. گفته‌اند: