تفسیر آیهٔ ۲۱۲ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

خدای متعال می‌فرماید: «زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَيَاةُ الدُّنْيَا» (زندگی دنیا برای کسانی که کفر ورزیدند آراسته شده است). این فراز علتِ رفتارهای گذشته را بیان می‌کند؛ به این معنا که ریشهٔ آن لغزش‌ها، آراسته شدن زندگی دنیا در دیدگان آنان است. دنیا هرگاه در چشم انسان آراسته جلوه کند، او را به پیروی از هوا و هوس‌های نفسانی می‌خواند و هر حق و حقیقتی را از یادش می‌برد. در این هنگام، انسان جز دستیابی به مظاهر آن—مانند جاه، مقام، مال و تجملات—چیزی نمی‌خواهد و دیری نمی‌پاید که همه‌چیز را در راه آن به خدمت می‌گیرد؛ از جمله دین را. پس دین را دستاویزی برای دستیابی به امتیازها و برتری‌های اعتباری می‌سازد. بدین‌سان، دین به ابزاری برای برتری‌طلبیِ رهبران و حاکمان و تأمین آنچه با سروری و ریاستشان همخوانی دارد بدل می‌شود، و زیردستان و مقلدان نیز از آن برای نزدیکی به پیشوایان و جلب تمایل آنان سود می‌جویند؛ درست همان‌گونه که امروز در میان امت خود می‌بینیم و پیش‌تر در بنی‌اسرائیل نیز شاهد بودیم. ظاهر واژهٔ کفر در قرآن، همان پوشاندن است؛ چه کفر اصطلاحی (در فقه و کلام) باشد و چه معنای عام کفر در برابر ایمان مطلق. از این رو، آراستگی زندگی دنیا تنها به کافران اصطلاحی اختصاص ندارد، بلکه هر کس حقیقتی از حقایق دینی را بپوشاند و نعمتی دینی را دگرگون کند، او نیز کافری است که زندگی در چشمش زیبا جلوه کرده است. پس چنین دل‌بسته‌ای به دنیا، باید خود را برای کیفری سخت آماده کند.

خدای متعال می‌فرماید: «وَ الَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ» (و کسانی که تقوا پیشه کردند، روز رستاخیز برتر از آنانند)...؛ آوردن «تقوا» به جای «ایمان» در این جمله از آن روست که ایمان به تنهایی و بدون عمل سودی نمی‌بخشد.