تفسیر آیهٔ ۹۵ سورهٔ مریم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و مراد از این‌که هر یک از آنان در روز قیامت تنها نزد او می‌آیند، این است که در آن روز دست‌خالی می‌آیند و هیچ‌یک از چیزهایی را که در دنیا در نگاه ظاهری مالکشان بودند در اختیار ندارند؛ همان چیزهایی که درباره‌اش گفته می‌شد: او توان، نیرو، مال، فرزند، یاران و وسایل و اسبابی دارد و اموری از این دست. پس در آن روز که پیوندها و سبب‌ها گسسته می‌شود، آشکار می‌گردد که او یکه و تنهاست و هیچ چیزی با او نیست که مالکش باشد، و به معنای واقعی کلمه بنده بوده است، نه هرگز مالک چیزی بوده و نه هرگز مالک چیزی خواهد شد؛ زیرا شأن و ویژگیِ روز قیامت، آشکار شدنِ حقیقت‌ها در آن است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹۳ تا ۹۵ با هم

از آنچه گذشت روشن می‌شود حجتی که این آیات برای نفی فرزند داشتنِ خدا در بر دارد، یک حجت یگانه است و خلاصه‌اش این است که: هر که در آسمان‌ها و زمین است، بندهٔ خدا و در بندگی‌اش مطیع و فرمان‌بردار اوست؛ از هستی و آثار هستی هیچ سهمی ندارد جز آنچه خداوند به او بخشیده است، و او نیز آن را در حال اطاعت از فرمان الهی و پیروی از خواست او دریافت کرده، بی‌آنکه خود مالک کمترین چیزی از آن باشد. بندگیِ آنان تنها به همین اندازه محدود نمی‌شود، بلکه خداوند همه را به شمارش درآورده و سرشماری کرده است؛ ازاین‌رو مهر بندگی را بر آنان زده، هر یک را در جایگاهش مستقر ساخته و مسخر خویش گردانیده تا در آنچه از او می‌خواهد به کار رود؛ پس هر موجودی خودْ شاهدی بر بندگیِ خویش است. ماجرا به همین مقدار نیز پایان نمی‌پذیرد، بلکه هر یک از آنان در پیشگاه الهی تک و تنها حاضر خواهد شد، در حالی که نه مالِک چیزی است و نه چیزی همراهی‌اش می‌کند. با این پیشامد، حقیقت بندگیِ همگی‌شان بر همگان آشکار می‌شود و آن را به چشم می‌بینند. اکنون اگر حال و روز همهٔ اهل آسمان‌ها و زمین چنین است، چگونه ممکن است برخی از آنان فرزند خدا باشند، حقیقت الوهیت را دارا بوده و از گوهر ذات او برگرفته شده باشند؟! و چگونه ممکن است الوهیت (بی‌نیازیِ مطلق) با فقر و نیازمندی یک‌جا جمع شود؟!

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۸۸ تا ۹۵ با هم

در تفسیر قمی به اسنادش از ابوبصیر روایت شده است که از امام صادق (ع) دربارهٔ سخن خدای عزوجل پرسیدم: «وَ قٰالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمٰنُ وَلَداً » (و گفتند: خدای رحمان فرزندی برای خود گرفته است)؛ فرمود: این سخن هنگامی بود که قریش گفتند خدای عزوجل فرزندی دارد و فرشتگان مؤنث هستند؛ پس خدای تبارک و تعالی در پاسخ به آنان… ادامه در متن کامل