تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ يُنْذِرَ الَّذِينَ قٰالُوا اتَّخَذَ اللّٰهُ وَلَداً » (و کسانی را که گفتند: «خدا فرزندی برگزیده است»، هشدار دهد). اینان عموم بت‌پرستان‌اند که می‌گفتند فرشتگان پسران یا دختران خدا هستند، و چه بسا این سخن را دربارهٔ جن و نیکوکارانِ بشر نیز می‌گفتند؛ و همچنین مسیحیان‌اند که می‌گویند مسیح پسر خداست؛ و قرآن به یهود نیز نسبت داده است که گفتند: «عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ» (عزیر پسر خداست).

و اینکه هشدار دادن به آنان پس از آنکه در ابتدا با سخنِ « لِيُنْذِرَ بَأْساً شَدِيداً مِنْ لَدُنْهُ » (تا از نزد خود به عذابی سخت بیم دهد) به صورت عام ذکر شده بود، دوباره به طور خاص یاد شد، به خاطر توجه و اهمیتِ بیشتر به مسألهٔ آنان است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ و ۵ با هم

و چه بسا در سخن گذشتگانِ آنان، اطلاقِ «پسر» بر پاره‌ای از آفریدگان به انگیزهٔ تشریف (گرامی‌داشت) بوده است تا بر نزدیکی به خدا و اختصاص داشتن به درگاه او دلالت کند؛ مانند سخن یهود در آنچه قرآن بازگو کرده که گفتند: «عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ» (عزیر پسر خداست)، و ادعای دیگرشان در این باره.

یعنی این گفته که: «نَحْنُ أَبْنَاءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ» (ما فرزندان خدا و دوستان اوییم). همچنین در سخنان شماری از پیشینیانِ آنان، اطلاق «پسر» بر پاره‌ای از نخستین آفریدگان آمده است، به این لحاظ که از خدا صادر شده‌اند، همان‌گونه که پسر از پدر صادر می‌شود (پدید می‌آید)؛ و نیز اطلاق «همسر» بر واسطه‌های صدور و آفرینش، چنان‌که همسرِ مرد واسطهٔ پدید آمدن فرزند از اوست. از این رو، بر برخی از فرشتگان که از نخستین آفریدگان بودند عنوان همسر، و بر برخی دیگر از آنان عنوان پسر یا دختر اطلاق شد.

این دو گونه اطلاق، هرچند مشتمل بر معنایی نیستند که در اطلاق نخست وجود داشت ــ زیرا این دو از باب مجاز و به انگیزهٔ گرامی‌داشت و مانند آن بودند ــ اما شرعاً ممنوع‌اند؛ و برای حرمت آن‌ها همین ملاک بسنده است که کاربردِ آن دو و مانند آن‌ها، عموم مردم را به سوی تیره‌روزی جاودان و هلاکت همیشگی کشانده است.