تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ و ۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا أَهْلَكْنٰا مِنْ قَرْيَهٍ إِلاّٰ وَ لَهٰا كِتٰابٌ مَعْلُومٌ » (و هیچ آبادی‌ای را نابود نکردیم مگر آنکه اجل و سرنوشتی معین داشت) تا پایان این دو آیه [حجر: ۴-۵]، بنا بر مقتضای سیاق، تثبیت و تأکیدی است بر سخن پیشین که فرمود: « فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ » (پس به زودی خواهند دانست). معنایش این است که آنان را واگذار، چرا که در این زندگی دنیا اسلام نمی‌آورند و آرزوی اسلام تنها پس از فرارسیدن اجل و فرود آمدن هلاکت بر آنان شکل می‌گیرد؛ و مردم در این امر اختیاری از خود ندارند، بلکه هر امتی نزد خدا سرنوشتی معین دارد که زمان مرگ و هلاکتشان در آن نوشته شده است و نمی‌توانند ساعتی از آن پیشی گیرند یا پس بیفتند.

در این دو آیه دلالتی است بر اینکه جامعه و امتِ انسانی نیز مانند فرد انسان، کتابی (سرنوشت و اجلی مکتوب) دارد؛ خدای متعال می‌فرماید: «وَ كُلَّ إِنسٰانٍ أَلْزَمْنٰاهُ طٰائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيٰامَهِ كِتٰاباً يَلْقٰاهُ مَنْشُوراً» (و کارنامهٔ هر انسانی را به گردنش آویخته‌ایم و در روز قیامت برای او نامه‌ای بیرون می‌آوریم که آن را گشوده دیدار می‌کند) [اسراء: ۱۳].