تفسیر آیهٔ ۱۲ سورهٔ رعد

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ يُنْشِئُ السَّحٰابَ الثِّقٰالَ » (اوست که برق را برای بیم و امید به شما نشان می‌دهد و ابرهای گران‌بار را پدید می‌آورد). واژهٔ «السحاب» با فتحهٔ سین، جمع «سحابه» با فتحه است و از همین رو با صفت «الثقال» (سنگین‌ها، گران‌بارها) توصیف شده است.

«ارائه» (نشان دادن) به معنای آشکار کردنِ چیزی است که شأنش با چشم دیده شدن است، برای بیننده تا آن را ببیند؛ یا به معنای قرار دادن انسان در ویژگیِ دیدن و بینایی است؛ و تقابل میان « يُرِيكُمُ » (به شما نشان می‌دهد) و « يُنْشِئُ » (پدید می‌آورد)، معنای نخست را تأیید می‌کند.

و عبارت « خَوْفاً وَ طَمَعاً »، مفعول‌له (بیانگر انگیزه و علت فعل) است، یعنی: تا بترسید و امید بندید؛ و نیز ممکن است دو مصدر به معنای اسم فاعل و در جایگاه حال برای ضمیر مفعولی در « يُرِيكُمُ » باشند، یعنی: در حالی که ترسان و امیدوارید.

معنای آیه چنین است: اوست که برق را پیش چشمانتان پدیدار می‌کند تا دو صفت ترس و امید در شما نمایان شود؛ همان‌گونه که مسافر از آن می‌ترسد و فرد مقیم بدان امید می‌بندد، و اهل دریا از آن بیم دارند و اهل خشکی بدان چشم امید می‌دوزند، و از صاعقه‌اش بیم می‌رود و به بارانش امید بسته می‌شود؛ و اوست که با پدید آوردن خود، ابرهایی را می‌آفریند که با آب‌هایی که بر دوش دارند سنگین می‌شوند. و در یاد کردن نشانهٔ برق با تعبیر «نشان دادن» (ارائه) و نشانهٔ ابر با «پدید آوردن» (انشاء)، لطافتی آشکار نهفته است.

بحث روایی

و در همان کتاب به سند خود از حسن بن فضّال، از امام رضا (ع) روایت کرده است که دربارهٔ این سخن خداوند: « هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ خَوْفاً وَ طَمَعاً » فرمود: «ترس برای مسافر است و امید برای شخص مقیم (حاضر در وطن).»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۲ و ۱۳ با هم

سپس خداوند از اَربَد و آنچه او را به هلاکت رساند یاد کرد و فرمود: « هُوَ الَّذِي يُرِيكُمُ الْبَرْقَ -إلي قوله- وَ هُوَ شَدِيدُ الْمِحٰالِ » (او کسی است که برق را به شما نشان می‌دهد - تا آنجا که می‌فرماید - و او سخت‌کیفر و پرتوان است) [رعد: ۱۲-۱۳].