تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ فلق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِنْ شَرِّ حٰاسِدٍ إِذٰا حَسَدَ »؛ یعنی هنگامی که به حسادت آلوده شود و به آنچه از حسد در دل دارد با ترتیب اثر دادن بر آن، جامهٔ عمل بپوشاند.

و گفته شده است: این آیه شخصِ چشم‌زننده را نیز دربرمی‌گیرد؛ چراکه چشم‌زخمِ چشم‌زننده، نوعی حسد درونی است که هرگاه او چیزی را ببیند که به چشمش بسیار آید و از آن در شگفت شود، از وی سر می‌زند.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، از پدرش، از نوفلی، از سکونی، از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: پیامبر خدا (ص) فرمودند: «كاد الفقر أن يكون كفرا- و كاد الحسد أن يغلب القدر»؛ «نزدیک بود فقر به کفر بینجامد، و نزدیک بود حسد بر تقدیر چیره شود».

می‌گویم: این روایت با همین لفظ از اَنَس نیز از پیامبر (ص) روایت شده است.

و در کتاب «عیون اخبار الرضا»، به سند خود از سَلْطی، از امام رضا، از پدرش، از نیاکانش (ع)، از پیامبر (ص) روایت کرده است که فرمود:

«كاد الحسد أن يسبق القدر»؛ «نزدیک بود حسد از تقدیر الهی پیشی گیرد».

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن ابی‌شیبه از اَنَس نقل کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمودند: «إن الحسد ليأكل الحسنات كما يأكل النار الحطب»؛ «بی‌گمان حسد نیکی‌ها را می‌بلعد، همان‌گونه که آتش هیزم را می‌خورد و خاکستر می‌کند».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

این سوره فرمانی است به پیامبر (ص) که از هر بدی و شری، و به‌ویژه از برخی شرور، به خدا پناه ببرد؛ و چنان‌که از روایاتِ سببِ نزول برمی‌آید، این سوره مدنی است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۲ تا ۵ با هم

یاد کردن از شرّ شب آن‌گاه که درآید، پس از یاد کردن از شرّ آنچه آفریده است، از باب ذکر خاص بعد از عام (آوردن مورد خاص پس از امر فراگیر) برای توجه و اهمیت بیشتر است. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

در کتاب «الدر المنثور»، عبد بن حمید از زید بن اسلم روایت کرده است که گفت: «سحر النبي ص رجل من اليهود فاشتكى-فأتاه جبريل فنزل عليه بالمعوذتين و قال:إن رجلا من اليهود سحرك و السحر في بئر فلان-فأرسل عليا فجاء به فأمره أن يحل العقد و يقرأ آية-فجعل يقرأ و يحل حتى قام النبي ص كأنما نشط من عقال:» (مردی از یهود پیامبر (ص) را جادو کرد و آن حضرت رنجور شد. ادامه در متن کامل

می‌گویم: در کتاب «طب الأئمه» نیز با سندِ آن تا محمد بن سنان از مفضّل، از امام صادق (ع) مانندِ همین روایت نقل شده است. ادامه در متن کامل

دربارهٔ همین معنا، روایات فراوانی از طریق اهل سنت با اندکی اختلاف نقل شده است، و در بیش از یکی از آن‌ها آمده است که پیامبر همراه علی (ع)، زبیر و عمار را نیز فرستاد. ادامه در متن کامل

ایرادی که برخی به مضمون این روایات گرفته‌اند مبنی بر اینکه پیامبر (ص) از اثر جادو در امان بود، پس چگونه [چنین چیزی ممکن است؟] در حالی که خداوند متعال فرموده است: «وَ قٰالَ الظّٰالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلاّٰ رَجُلاً مَسْحُوراً انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثٰالَ فَضَلُّوا فَلاٰ يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلاً» (فرقان: ۹… ادامه در متن کامل

پاسخ این اشکال آن است که مقصود کافران از «مسحور» و دیوانه، تباهی عقل بر اثر جادو بوده است؛ اما اثرپذیری پیامبر از جادو به صورت بیماری‌ای که در بدنش پدید آید و مانند آن، هیچ دلیلی بر مصونیت ایشان از آن وجود ندارد. ادامه در متن کامل

در کتاب «مجمع البیان» روایت شده است: پیامبر (ص) بارها و بسیار، حسن و حسین (ع) را با این دو سوره تعویذ می‌کرد (به پناه خدا می‌سپرد). ادامه در متن کامل

و در همان کتاب از عقبة بن عامر نقل شده که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «آیاتی بر من نازل شده که مانند آن‌ها نازل نشده است: دو سورهٔ معوّذتین (فلق و ناس)». ادامه در متن کامل

می‌گویم: در کتاب «الدر المنثور» نیز این روایت به ترمذی، نسائی و دیگران نسبت داده شده است؛ و روایتی هم‌معنای آن از طبرانی در کتاب «المعجم الاوسط» از ابن‌مسعود نیز نقل شده است. ادامه در متن کامل

در کتاب «الدر المنثور» آمده است که احمد، بزار، طبرانی و ابن‌مردویه با سندهای معتبر از ابن‌عباس و ابن‌مسعود روایت کرده‌اند که او (ابن‌مسعود) دو سورهٔ معوّذتین را از مصحف می‌تراشید و پاک می‌کرد و می‌گفت: «قرآن را با آنچه از آن نیست درنیامیزید؛ این دو از کتاب خدا نیستند، بلکه فقط به پیامبر فرمان داده شده بود که با آن‌ها [به خدا] پناه ببرد»، و خودِ ابن‌مسعود آن دو را [در نماز] نمی‌خواند. ادامه در متن کامل

می‌گویم: سپس سیوطی نقل می‌کند که بزار گفته است: هیچ‌یک از صحابه در این سخن از ابن‌مسعود پیروی نکرد؛ و به درستی و صحت ثابت شده است که پیامبر (ص) آن دو را در نماز قرائت فرمود و ما نیز آن‌ها را در مصحف ثبت کرده‌ایم؛ پایان. ادامه در متن کامل

در تفسیر قمی، به سند خود از ابوبکر حضرمی نقل کرده است که گفت: به امام باقر (ع) عرض کردم: ابن‌مسعود دو سورهٔ معوّذتین را از مصحف پاک می‌کرد. ادامه در متن کامل

می‌گویم: در این زمینه روایات فراوانی از طریق هر دو مذهب (شیعه و اهل سنت) وجود دارد، افزون بر اینکه میان همهٔ مسلمانان تواتری قطعی (نقل‌های پیاپی و تردیدناپذیر) هست بر اینکه این دو سوره بخشی از قرآن هستند. ادامه در متن کامل