تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ ماعون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ يَمْنَعُونَ الْمٰاعُونَ » (و از [دادن] وسایل و نیازهای زندگی خودداری می‌کنند). «ماعون» هر چیزی است که دیگری را در برطرف کردن نیازی از نیازهای زندگی یاری رساند؛ مانند وامی که می‌دهی، نیکی و احسانی که می‌کنی و لوازم خانه‌ای که به امانت (عاریه) می‌سپاری؛ و موارد گوناگونی که در سخنان مفسران در تفسیر آن آمده است، همگی به همین معنا بازمی‌گردد.

بحث روایی

و در همان کتاب، ابونعیم، دیلمی و ابن عساکر از ابوهریره از پیامبر (ص) آورده‌اند که دربارهٔ سخن خداوند: « وَ يَمْنَعُونَ الْمٰاعُونَ »؛ «و از [دادن] وسایل مورد نیاز خودداری می‌ورزند»، فرمود: «ما تعاون الناس بينهم الفأس و القدر و الدلو و أشباهه»؛ آن چیزهایی است که مردم میان خود به عنوان کمک به یکدیگر می‌دهند؛ مانند تبر، دیگ، سطل و امثال این‌ها.

و در کتاب «کافی» به سند خود از ابوبصیر نقل کرده که امام صادق (ع) در حدیثی فرمود: «و قوله عز و جل:« وَ يَمْنَعُونَ الْمٰاعُونَ »هو القرض تقرضه و المعروف تصنعه-و متاع البيت تعيره و منه الزكاة»؛ سخن خداوند عزّ و جل: «و از [دادن] وسایل مورد نیاز خودداری می‌ورزند»، همان قرضی است که می‌دهی، و کار نیکی است که انجام می‌دهی، و وسایل خانه‌ای است که به امانت می‌دهی، و زکات نیز بخشی از آن است.

می‌گویم: تفسیر «ماعون» به زکات، از طریق اهل‌سنت نیز روایت شده است؛

و در کتاب «الدر المنثور»، ابن قانع از علی بن ابی‌طالب (ع) روایت کرده است که گفت: شنیدم پیامبر خدا (ص) می‌فرمود: «المسلم أخو المسلم إذا لقيه حياه بالسلام-و يرد عليه ما هو خير منه لا يمنع الماعون- قلت:يا رسول الله ما الماعون؟قال(ص):الحجر و الحديد و الماء و أشباه ذلك»؛ مسلمان برادر مسلمان است؛ هرگاه با او دیدار کند، با سلام به او درود می‌فرستد و او پاسخی بهتر به او بازمی‌گرداند، و ماعون را [از او] دریغ نمی‌دارد. عرض کردم: ای پیامبر خدا، ماعون چیست؟ فرمود: سنگ، آهن، آب و چیزهایی مانند این‌ها.

می‌گویم: پیامبر (ص) در روایتی دیگر «الحدید» (آهن) را به دیگ‌های مسین و آهنِ تبر، و «الحجر» (سنگ) را به دیگ‌های سنگی تفسیر فرموده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

از علی (ع) نقل شده، چنان‌که در کتاب «الدر المنثور» آمده و عبارتش چنین است: «الماعون الزكاة المفروضة-يراءون بصلاتهم و يمنعون زكاتهم»؛ ماعون، زکاتِ واجب است؛ با نمازشان ریا می‌کنند و از [پرداخت] زکاتشان خودداری می‌ورزند.