تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ صافات

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶ و ۱۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « أَ إِذٰا مِتْنٰا وَ كُنّٰا تُرٰاباً وَ عِظٰاماً أَ إِنّٰا لَمَبْعُوثُونَ أَ وَ آبٰاؤُنَا الْأَوَّلُونَ » (آیا هنگامی که مُردیم و خاک و استخوان شدیم، آیا برانگیخته می‌شویم؟ آیا نیاکانِ پیشینِ ما نیز؟)؛ این سخن، انکارِ رستاخیز از سوی آنان و برخاسته از دور پنداشتنِ آن است؛ زیرا در نظرِ وهم و پندار بسیار بعید می‌نماید که انسان بمیرد و بدنش متلاشی شود و به خاک و استخوان بدل گردد، سپس دوباره به همان صورت نخستینش بازگردد.

و از دلایلی که نشان می‌دهد این سخن برای افادهٔ بعید بودن آورده شده، تکرارِ استفهام انکاری (پرسشِ همراه با انکار) از سوی آنان است، آن هم نسبت به پدران نخستینشان؛ چراکه بعید دانستنِ رستاخیزِ نیاکان در نظر وهم—در حالی که آثار و نشانه‌هایشان به کلی محو شده و جز داستان‌ها و یادهایی از آنان نمانده است—سخت‌تر و شدیدتر از بعید دانستنِ رستاخیزِ خودِ آنان است.

و اگر انکار رستاخیز از سوی آنان بر این پایه می‌بود که با مرگ نیست و نابود می‌شوند و بازگرداندنِ انسان نابودشده محال است، در آن صورت حکمِ رستاخیز دربارهٔ خودِ آنان و پدرانشان یکسان می‌بود و نیازی به تکرار پرسش دربارهٔ پدرانشان نبود.