تفسیر آیهٔ ۹۷ سورهٔ حجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمٰا يَقُولُونَ » (و به راستی می‌دانیم که سینه‌ات از آنچه می‌گویند تنگ می‌شود). بار دیگر به اندوه پیامبر (ص) و دل‌تنگی او از تمسخرِ مشرکان بازگشته است، تا بیش از پیش به دلجویی از او، آرامش بخشیدن به خاطرش و تقویت روحیه‌اش عنایت ورزد؛ و خدای پاک و منزه در کلام خویش، به‌ویژه در سوره‌های مکی، به سبب دشواری و سنگینیِ این ماجرا بر پیامبر (ص)، این شیوه را بسیار آورده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۹۷ و ۹۸ با هم

و در کتاب «کافی» به سند خود از حفص بن غیاث روایت کرده است که گفت: امام صادق (ع) فرمود: «إن من صبر صبر قليلا و من جزع جزع قليلا.» (بی‌تردید هر که شکیبایی ورزد، اندکی شکیبایی ورزیده است، و هر که بی‌تابی کند، اندکی بی‌تابی کرده است).

سپس فرمود: «عليك بالصبر في جميع أمورك-فإن الله عز و جل بعث محمدا-و أمره بالصبر و الرفق فقال:« وَ اصْبِرْ عَليٰ مٰا يَقُولُونَ وَ اهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلاً- وَ ذَرْنِي وَ الْمُكَذِّبِينَ أُولِي النَّعْمَهِ » و قال تبارك و تعالى:« اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدٰاوَهٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ- وَ مٰا يُلَقّٰاهٰا إِلاَّ الَّذِينَ صَبَرُوا-وَ مٰا يُلَقّٰاهٰا إِلاّٰ ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ »» (بر تو باد شکیبایی در همهٔ کارهایت؛ چرا که خداوند عزّوجلّ محمّد (ص) را مبعوث کرد و او را به شکیبایی و مدارا فرمان داد و فرمود: «و بر آنچه می‌گویند شکیبا باش و از آنان به شیوه‌ای نیکو کناره گیر، و مرا با تکذیب‌کنندگانِ توانگر واگذار» [مزمل: ۱۰-۱۱]، و خدای تبارک و تعالی فرمود: «[بدی را] با شیوه‌ای که نیکوتر است دفع کن، تا آن‌گاه کسی که میان تو و او دشمنی است، گویی دوستی صمیمی گردد؛ و این [خصلت] جز به کسانی که شکیبایی ورزیدند داده نمی‌شود، و جز به کسی که بهره‌ای بزرگ دارد عطا نمی‌گردد» [فصلت: ۳۴-۳۵]).

پس پیامبر خدا (ص) شکیبایی ورزید تا آن‌جا که سخنان بس سنگین و ناروا به او گفتند و او را بدان متهم ساختند، و سینه‌اش تنگ شد و خداوند فرمود:

« وَ لَقَدْ نَعْلَمُ أَنَّكَ يَضِيقُ صَدْرُكَ بِمٰا يَقُولُونَ- فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَ كُنْ مِنَ السّٰاجِدِينَ » (حجر: ۹۷-۹۸)؛ «و به‌راستی می‌دانیم که سینهٔ تو از آنچه می‌گویند تنگ می‌شود؛ پس پروردگارت را همراه با ستایش تسبیح گوی و از سجده‌گزاران باش».